ಸಂಪಾದಕೀಯ್:
ಮನ್ಶಾಪಣಾಚಿಂ ಸೊಧ್ನಾಂ ಕರುಂಕ್ ಆಪೊವ್ಣೆಂ!
ಆಯ್ಚೊ ಮನಿಸ್ ಪ್ರಗತೆಚ್ಯಾ ಶಿಖರಾರ್ ಉಬೊ ಆಸ್ಲ್ಯಾರೀ, ತಾಚೊ ಆತ್ಮೊ ಕಾಳೊಕಾಚ್ಯಾ ಮಾಟ್ಯಾಂತ್ ಕಳ್ವಳ್ತಾ. ಡಾರ್ವಿನಾಚೊ ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಮ್ಹಣ್ತಾ ಕಿ ಮನಿಸ್ ಮಾಂಕ್ಡಾ ಥಾವ್ನ್ ವಿಕಾಸ್ ಜಾಲೊ. ಪುಣ್ ಆಜ್ ಆಮಿ ಪಳೆತಾಂವ್ ಕಿ ಮನೀಸ್ ಸವ್ಕಾಸ್ ಆಪ್ಲಿ ಜಾಣ್ವಾಯ್ ಹೊಗ್ಡಾವ್ನ್ ಫಕತ್ ಎಕಾ ಯಾಂತ್ರಿಕ್ ಬುದ್ವಂತ್ಕಾಯೆಂತ್ ಬಂಧಿ ಜಾಲಾ. ಮನೀಸ್ ಮನ್ಶಾಪಣ್ ಸಾಂಡ್ತಾನಾ, ತೊ ವಿಕಾಸಾಚ್ಯಾ ಮೆಟಾಂನಿ ಮುಕಾರ್ ವಚನಾ, ಬಗರ್ ಉಲ್ಟೊ ಮಾಂಕ್ಡಾಚೆ ಅವಸ್ಥೆಕ್ ಪಾಟಿಂ ವೆತಾ.
ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಮೆಂದ್ವಾಂತ್ ಕೃತಕ್ ಬುಧ್ವಂತ್ಕಾಯ್ ಚಡ್ಲ್ಯಾ, ಪುಣ್ ಕಾಳ್ಜಾಂತ್ಲಿ ದಯಾ ಮೊಡ್ಲ್ಯಾ. ಆಮಿ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ವಿಚಾರ್ತಾಂವ್, ಪುಣ್ ಅಂತಸ್ಕರ್ಣಾಕ್ ವಿಸರ್ತಾಂವ್. ಜೆದ್ನಾಂ ಯಂತ್ರಾಂ ಮನ್ಶಾಚಿ ದಯಾಮಾಯಾ, ಮಾಯಾಮೋಗ್, ಸೊಡ್ದೊಡ್ ಆನಿ ಸೊಸ್ಣಿಕಾಯ್ ಸಗ್ಳೆಂಚ್ ಪುಸುನ್ ಕಾಡ್ತಾನಾ ಲೊಕಾಜಮೊ ತಾಳಿಯೊ ಪೆಟ್ತಾ, ತೆದ್ನಾಂ ಮೊಬ್ ಕಲ್ಚರ್ ಉಬ್ಜತಾ ಆನಿ ಮನ್ಶಾಪಣಾಚೆಂ ಪಯ್ಲೆಂ ಮಡೆಂ ಪಡ್ತಾ. ಇಮಾರತಿ ಮೊಡ್ತಾನಾ ಸಮಾಜ್ ಪಿಡ್ಡ್ಯಾರ್ ಜಾಯ್ನಾ, ಬಗರ್ ಮನಿಸ್ ಎಕಾ ಜಮ್ಯಾಬರಿ ವಿಚಾರ್ ಕರಿನಾಸ್ತಾನಾ, ಫಕತ್ ಹಿಂಸೆಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ದೀವ್ನ್ ವರ್ತನ್ ಕರುಂಕ್ ಲಾಗ್ತಾ, ತವಳ್ ನಾಗರಿಕತೆಚೊ ಅಂತ್ ಜಾತಾ.
ಆಮಿ ಇತಿಹಾಸಾಕ್ ಖೊಂಡ್ತಾಂವ್, ಪುಣ್ ವರ್ತಮಾನಾಂತ್ ಜಿವಂತ್ ಆಸ್ಚ್ಯಾ ’ಮನ್ಶಾಕ್’ ವಳ್ಖನಾಂವ್. ಮನ್ಶಾಪಣಾನ್ ಆಮ್ಕಾಂ ಸದಾಂಕಾಳ್ ಸಾಂಗಾತ್ ದೀಜಾಯ್ ಆಸ್ಲೆಂ. ಪುಣ್ ಆಜ್ ಆಮಿ ತ್ಯಾ ಮನ್ಶಾಪಣಾಚೆಂಚ್ ಶವ-ಪರೀಕ್ಷಾ ಕರುಂಕ್ ಉಬೆ ಆಸಾಂವ್. ವಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಡ್ರಸ್ ಹಾಂಚಿ ಕವಿತಾ ಆಮ್ಕಾಂ ಅಸಲ್ಯಾ ಎಕಾ ಕ್ರೂರ್ ಸತಾ ಮುಖಾರ್ ಉಬೆಂ ಕರ್ತಾ. ಆಮಿ ಸೊಧುಂಕ್ ಆಸಾ ಚಂದ್ರ್-ಖುರಿಸ್-ಪಿರ್ಲುಕ್ ನ್ಹಯ್; ಬಗರ್ ತೆ ಮಾತ್ಯೆ ಪೊಂದಾ ಪಡ್ಲಲೆಂ, ಕಾಳಾಂಚ್ಯಾ ಕಾಳಾಕ್ ಆಮ್ಕಾಂ ಸಾಂಗಾತ್ ದಿಂವ್ಚೆಂ ’ಮನ್ಶಾಪಣ್’.
- ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಎಲ್ ಡಿಕುನ್ಹಾ
ಕವಿತಾ:
ಪುರ್ಲೆಲ್ಯಾಂಕ್ ಸೊಧ್ಯಾಂ
ಪೊರ್ಚೆ ಪೋರ್ಚ್
ಸಪಾಟ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ
ಹ್ಯಾ ಮಯ್ದಾನಾ ಸಾರ್ಕೆ ಸುವಾತೆರ್
ಇಮಾರತ್ ಆಸ್ಲಿ ಕಂಯ್
ತಾಂಬ್ಶೆಲ್ಲ್ಯಾ ದೊಳ್ಯಾಂನಿ
ಎಕಾಮೆಕಾಚೆಂ ತೊಂಡ್ ಸಯ್ತ್ ಪಳೆನಾಸ್ಚೆ
ಮನಿಸ್ ಮೊನೆ ದೆಕುನ್
ರೂಕ್ ಸುಕ್ಣಿಂ ದೀವ್ನ್ ಆಸಾತ್ ಗವಾಯ್
ಆತಾಂ ’ಜಣಾಂ’ ಮೆಳ್ತಾತ್
’ಮನಾಂ’ ಮೆಳನಾಸ್ಚೆ ಲ್ಹಾ-ಲ್ಹಾನ್ ಜಮೊ ಜಾವ್ನ್
ಹಾತಿಂ ಖೊರಿಂ ಪಿಕ್ಕಾಸಾಂ ಘೆವ್ನ್
ಆಪ್ಲಿ ಸರ್ತ್ ರಾಕೊನ್
ಜೆಸಿಬಿ ಸಯ್ತ್ ಉಬಿ
ಏಕ್ ತಾಳೊ ಗಾಜ್ತಾ
’ಖೊಂಡಾ, ಖೊಂಡಾ...’
ತೆ ಇಮಾರತೆ ಪೊಂದಾ
ಎಕಾ ಜಮ್ಯಾನ್ ಖೊಂಡ್ಲೆಂ
ತುಟ್ಲ್ಲೊ ಏಕ್ ಚಂದ್ರ್ ದಿಸ್ಲೊ
ಪಳೆಯಾ ಇತಿಹಾಸ್..
ಜಮ್ಲಲೆ ಮಾರ್ನ್ ಪಡ್ಲೆ
ಕಾಂಯ್ ತೆಂಪಾನ್
ದುಸ್ರೊ ಜಮೊ ಆಯ್ಲೊ
ಸರ್ವ್ ಸಾಂತಾಂ-ಭಕ್ತಾಂಕ್ ನಿಯಾಳುನ್
ಖೊಂಡಿಲಾಗ್ಲೊ
ಮೆಳ್ಳೊ ಏಕ್ ಮೊಡ್ಲಲೊ ಖುರಿಸ್
ಪಳೆಯಾ.. ಸಮ್ಜಯಾ..
ವಾತಿ ಪೆಟ್ಲ್ಯೊ ಘಾಂಟಿ ವ್ಹಾಜ್ಲ್ಯೊ
ಸಗ್ಳೆಂ ಶಾಂತ್ ಆಸ್ತಾಂ
ತಿಸ್ರೊ ಜಮೊ ಆಯ್ಲೊ
ಸರ್ವ್ ಸಕ್ತೆನ್ ಸರ್ವ್ ಯುಕ್ತೆನ್
ಖೊಂಡಿಲಾಗ್ಲೊ
ಏಕ್ ಪಿರ್ಲುಕ್ ದಿಸ್ಲಿ
ಪಳೆಯಾ ಚರಿತ್ರಾ..
ಪರತ್ ಜಮ್ಲೆಲೆ ಮಾರ್ನ್ ಪಡ್ಲೆ
ಕೊಚಾಯ್ಲೆಂ... ತಾಸಾಯ್ಲೆಂ...
ಆಬ್ಳೆ ಜೆಸಿಬಿ
ಆಜೂನ್ ಖೊಂಡುನ್ ಆಸ್ತಾಂ
ಅಛಾನಕ್ ಬೊಲ್ತೆಂಚ್ ದಿಶ್ಟಿಕ್ ಪಡ್ಲೆಂ
’ಹೆಂ ಕಿತೆಂಗಾಯ್?’
ಕೊಣೆಂಚ್ ವಳಖ್ ಧರ್ಲಿನಾ
ಚಂದ್ರ್-ಖುರಿಸ್-ಪಿರ್ಲುಕ್ ತಜ್ಞ್
ಇತಿಹಾಸ್-ಕಾರಾಂಕ್ ಹಾಡ್ಲೆಂ
ಎ.ಐ. ಚ್ಯಾಟ್-ಜಿಪಿಟಿಚೆರ್
ಜೆಮಿನಿ-ಪರ್ಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿಚೆರ್
ಸಗ್ಳ್ಯಾಂನಿ ಫೊಟೊ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಜಾಲೆ
ಸೊಧ್ನಾಂ ಜಾಲಿಂ
ಪುಣ್ ಮನ್ಶಾ ಮೆಂದು ವಳ್ಖನಾತ್ಲೆಂ
ಕೃತಕ್ ಮೆಂದು ಕಸೊ ಸಮ್ಜತಾ?
’ಗ್ರೋಕ್’-ಕ್ ವಿಚಾರ್ಲೆಂ ಎಕ್ಲ್ಯಾನ್
ಕಾಂಯ್ ತರೀ ’ಸುರಾಗ್’ ದೀ
ಆತಾಂ ಖೊರಿಂ ಪಿಕ್ಕಾಸಾಂನಿ
ಜೆಸಿಬಿಂತ್ ಖೊಂಡ್ತಾನಾ
ಕುಡ್ಕೆ ಜಾವ್ನ್ ವಳ್ವಳ್ತೆಲ್ಯಾ
ಗಾಂಯ್ದೊಳಾಂನಿ ತೊಂಡ್ ಸೊಡ್ಲೆಂ
ತೆಂ ’ತುಮ್ಚೆಂಚ್ ಪಣ್’
ತುಮಿ ಮನೀಸ್ ನ್ಹಯ್?
ಆತಾಂ ವೊಗಿಂ ಆಸ್ಚಿಂ
ಮುಕಾರ್ ಯೆಯಾ
ಸೊಧ್ಯಾಂ ಆಮಿಂ ’ಪುರ್ಲೆಲ್ಯಾಂಕ್’;
ನ್ಹಯ್ ಚಂದ್ರ್-ಖುರಿಸ್-ಪಿರ್ಲುಕ್
ಬಗರ್ ಮನ್ಶಾಪಣಾಕ್.....
- ವಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಡ್ರಸ್
संपादकीय:
मनशापणाचीं सोधनां करुंक आपोवणें!
आयचो मनीस प्रगतेच्या शिखरार उबो आसल्यारी, ताचो आत्मो काळोकाच्या माट्यांत कळवळता. डार्विनाचो सिद्धांत म्हणता की मनीस मांकडा थावन विकास जालो. पूण आज आमी पळेतांव की मनीस सवकास आपली जाणवाय होगडावन फकत एका यांत्रीक बुदवंतकायेंत बंधी जाला. मनीस मनशापण सांडताना, तो विकासाच्या मेटांनी मुकार वचना, बगर उल्टो मांकडाचे अवस्थेक फाटीं वेता.
आमच्या मेंद्वांत कृतक बुदवंतकाय चडल्या, पूण काळजांतली दया मोडल्या. आमी अल्गारिदम विचारतांव, पूण अंतस्कर्णाक विसरतांव. जेदनां यंत्रां मनशाची दयामाया, मायामोग, सोडदोड आनी सोसणीकाय सगळेंच पुसून काडताना लोकाजमो ताळयो पेटता, तेदनां मोब कल्चर उबजता आनी मनशापणाचें पयलें मडें पडता. इमारती मोडताना समाज पिड्ड्यार जायना, बगर मनीस एका जम्याबरी विचार करीनासताना, फकत हिंसेक प्रतीक्रिया दीवन वर्तन करुंक लागता, तवळ नागरीकतेचो अंत्य जाता.
आमी इतिहासाक खोंडतांव, पूण वर्तमानांत जिवंत आसच्या ’मनशाक’ वळखनांव. मनशापणान आमकां सदांकाळ सांगात दीजाय आसलें. पूण आज आमी त्या मनशापणाचेंच शव-परीक्षा करुंक उबे आसांव. वल्ली क्वाड्रस हांची कविता आमकां असल्या एका क्रूर सता मुखार उबें करता. आमी सोधुंक आसा चंद्र-खुरीस-पिरलूक न्हय; बगर ते मातये पोंदा पडललें, काळांच्या काळाक आमकां सांगात दिंवचें ’मनशापण’.
- आंड्र्यू एल डिकुन्हा
कविता:
पुरलेल्यांक सोध्यां
पोरचे पोरच
सपाट जाल्ल्या
ह्या मयदाना सारके सुवातेर
इमारत आसली खंय
तांबशेल्ल्या दोळ्यांनी
एकामेकाचें तोंड सयत पळेनासचे
मनीस मोने देकून
रूक सुकणीं दीवन आसात गवाय
आतां ’जणां’ मेळतात
’मनां’ मेळनासचे ल्हा-ल्हान जमो जावन
हातीं खोरीं पिक्कासां घेवन
आपली सर्त राकोन
जेसिबी सयत उबी
एक ताळो गाजता
’खोंडा, खोंडा...’
ते इमारते पोंदा
एका जम्यान खोंडलें
तुटल्लो एक चंद्र दिसलो
पळेया इतीहास..
जमलले मारन पडले
कांय तेंपान
दुसरो जमो आयलो
सर्व सांतां-भक्तांक नियाळून
खोंडीलागलो
मेळ्ळो एक मोडललो खुरीस
पळेया.. समजया..
वाती पेटल्यो घांटी व्हाजल्यो
सगळें शांत आसतां
तिसरो जमो आयलो
सर्व सकतेन सर्व युकतेन
खोंडीलागलो
एक पिरलूक दिसली
पळेया चरित्रा..
परत जमलले मारन पडले
कोचायलें... तासायलें...
आबळे जेसिबी
आजून खोंडून आसतां
अछानक बोल्तेंच दिश्टीक पडलें
’हें कितेंगाय?’
कोणेंच वळख धरलीना
चंद्र-खुरीस-पिरलूक तज्ञ
इतीहासकारांक हाडलें
ए. आय. च्याट-जिपिटीचेर
जेमिनी-पर्पलेक्सिटीचेर
सगळ्यांनी फोटो अपलोड जाले
सोधनां जालीं
पूण मनशा मेंदू वळखनातलें
कृतक मेंदू कसो समजता?
’ग्रोक’-क विचारलें एकल्यान
कांय तरी ’सुराग’ दी
आतां खोरीं पिक्कासांनी
जेसिबींत खोंडताना
कुडके जावन वळवळतेल्या
गांयदोळांनी तोंड सोडलें
तें ’तुमचेंच पण’
तुमी मनीस न्हय?
आतां वोगीं आसचीं
मुकार येया
सोध्यां आमीं ’पुरलेल्यांक’;
न्हय चंद्र-खुरीस-पिरलूक
बगर मनशापणाक.....
- वल्ली क्वाड्रस